Skip to main content

Posts

Showing posts from November, 2011

වනදිවියට දිවි කැප කළ ජෝයි ඇඩම්සන් : විශිෂ්ට චරිත

ජෝයි ඇඩම්සන් ලෝකයේ කාන්තාවන් අතර කැපී පෙනෙන විශිෂ්ට චරිතයක්. ඇය ලොව පුරා බොහෝ දෙනා අඳුනන්නේ සතුන් පිළිබඳ අනුවේදනීය තුන් ඈඳුතු කෘතියක් කළ සුප‍්‍රකට ලේඛිකාවක් ලෙසයි. එහෙත් ඇය ඊටත් එහා ගිය චරිතයක්. ඇය වන ජීවී විද්‍යාඥවරියක්. වන සතුන් වෙනුවෙන් සිය ජීවිතය කැප කළ සුවිශේෂ කාන්තාවක්.

ෆෙඞ්රික් වික්ටෝරියා ඇඩම්ස් ලෙස 1910 වසරේ ජනවාරි 20 වැනිදා ඔස්ටි‍්‍රයාවේ ට්‍රෝපෝ ප‍්‍රදේශයේ සිලෙසියා නගරයේ (වත්මන් චෙක් ජනරජයේ) දී උපන් ඇය ලෝක ප‍්‍රකට වූයේ අපි‍්‍රකාව නිසා ඇය ලත් නව චරිතය හේතුවෙනි. ඇගේ ජීවිතය මේ නව මගට හැරුණේ තෙවැනි වරට සිදුවූ විවාහයෙන් පසුවයි. එවර ඇගේ සැමියා වූයේ බි‍්‍රතාන්‍ය වන ජීවී නිලධාරියකු වූ ජෝර්ජ් ඇඩම්සන්ය. එතැන් පටන් ජෝයි ඇඩම්සන් වූ ඇය ඔහුත් සමඟ අපි‍්‍රකාවට ගියාය. ඔවුන් පදිංචියට තෝරාගත්තේ කෙන්යාවයි. සිය සැමියා වනෝද්‍යාන භාරකරුවකු වූ නිසා ඇයට ඔහුගේ කටයුතුවලට හවුල් වීමට සිදු විය. එතැන් පටන් ඇය කෙන්යාවේ ජීවත් වෙමින් මියයනතෙක්ම අප‍්‍රිකාවේ වන සතුන්ට ආදරේ කරමින් ඔවුන්ගේ දුක සැප සොයා බලමින් ඔවුන් වෙනුවෙන් කි‍්‍රයාකාරී වූවාය.


එදා අද මෙන්ම අදත්, තවත් අවුරුදු ගණනාවකට අමතක නොවන පොතක් ඇය අතින් පළ …

ගල් යුගයේ විසූ සීලාකාන්ත් Coelacanth පණ පිටින් හමුවෙයි : විස්මිත සොයා ගැනීම්

”ආචාර්ය ස්මිත්, ඊයේ මට හරිම අපූරු විධියේ මාළුවෙක් දකින්න ලැබුණා. ඒ මාළුවා අල්ලා ගෙන තිබුණේ කුල්මන් අවට මුහුදේ බඹ 40 ක් ගැඹුරින්. මේ මාළුවාගේ සිරුර පුරා ම ඝන කොරපොතු තියෙනවා. බැලූ බැල්මට සන්නාහයකින් සැරසිලා ඉන්නවා වගෙයි. උගේ වරල් හරියට ගාත‍්‍රා වගෙයි.” 1938 අවුරුද්දේ දෙසැම්බර් 23 වැනිදා මෙවැනි ලියුම ලියුවේ මර්ජෝරී කෝට්නි ලැටිමෝර් නම් තරුණයෙක්. ඔහු එවකට දකුණු අපි‍්‍රකාවේ සේවය කළ නැගෙනහිර ලන්ඩන් කෞතුකාගාරයේ නියෝජිතයායි. ඔහු මේ ලියුම ලිව්වේ රෝඞ්ස් සරසවියේ රසායන විද්‍යාඥයකු වූ ජේම්ස් ලෙනාඞ් ස්මිත්ටයි. ඔහු මත්ස්‍යයන් පිළිබඳ පර්යේෂණ කළ විද්‍යාඥයෙක්.

ආචාර්ය ස්මිත් මේ අමුතු අපූරු මාළුවාගේ අබිරහස විසඳුවා පමණක් නොව එක රැයින් ලෝක ප‍්‍රසිද්ධ වුණා. 20 වැනි සියවසේ වැදගත්ම ජෛව විද්‍යාත්මක සොයා ගැනීම වුණේ එයයි. මේ අපූරු සත්වයා තමයි සීලාකාන්ත්. ආචාර්ය ස්මිත්, මේ සීලකාන්ත් ගැන හෙළිකරන්න කලින් ඌ වසර මිලියන 60කට පෙර, එනම් ඩයිනසෝරයන්ටත් පෙර, ජීවත්වූ දැනට බොහෝ කලකට පෙර වඳ වී ගොස් ඇති මාළුවෙක් කියලයි විද්‍යාඥයන් විශ්වාස කළේ. ඒ වන තෙක්ම විද්‍යාඥයන් මේ මාළුවා ගැන දැන  සිටියේ පොසිල සාක්ෂිවලින් පමණයි. ධීවරයන් …

ඔටුවා හා ජිරාෆ් සමග බළලාට ඇති සමානකම : දැන මුතු

බළලා, ඔටුවාට හෝ ජීරාෆ්ට හෝ නෑකම් නොකීවාට ඒ දෙදෙනාට කිසියම් සිත්ගන්නාසුලූ සමානකමක් බළලාගේ ද තිබේ. අනෙක් සත්තු ගමන් කරද්දී එක් පැත්තක ඉදිරි පාදයත් අනෙක් පැත්තේ පසු පාදයත් එක විට ඉදිරියට තබති. ඒ එක්කම ඊළඟට අනෙක් පාද දෙකත් ඒ අයුරින්ම ඉදිරියට තබති.

බළලාත්, ඔටුවාත්, ජීරාෆුත් පාද තබන්නේ වෙනස් ආකාරයටය. ඔවුහූ ඔවුන්ගේ එක පසෙක ඉදිරි පාදයත් පසු පාදයත් එක විට ඉදිරියට තබා ඊළඟට අනික් පස ඉදිරි පාදයත් පසු පාදයත් එක විට ඉදිරියට තබති.

පී‍්‍රතිමත් චීන මිනිසා හෙවත් සිනාසෙන බුදුපිළිමය : තවත් සෙන් කතාවක්

චීනයේ විතරක් නොවේ, ඇමෙරිකාවේ චීන නගරයක වීථියක ඇවිදගෙන යන  ඕනෑම කෙනකුට උරමල්ලක් දමාගෙන සිටින මිටි මහත අයකුගේ පිළිම දැක ගන්න පුළුවන්. චීන වෙළඳුන් මෙය හඳුන්වන්නේ ‘ප‍්‍රීතිමත් චීන මිනිසා’ හෙවත් ‘සිනාසෙන බුදු පිළිමය’ කියලයි.

මේ විදියෙ පෙනුමක් ඇති හොටෙයි ජීවත් වුණේ, ඉතා පුරාණයේ චීනයේ ටෑන් රජ කාලයේයි. ඔහුට  ඕනැකමක් තිබුණේ නෑ, තමන් සෙන් ගුරුවරයෙක් ලෙස හඳුන්වන්න. ඒ වගේ ම ගෝලබාලයන් පිරිවරාගෙන ඉන්න. ඒ වෙනුවට ඔහු කළේ ලොකු මල්ලක් කරේ දමාගෙන වීදි දිගේ ඇවිද්ද එකයි. ඒ ලොකු මල්ලෙ තිබුණෙ රසකැවිලි, පලතුරු වැනි දේයි. මේවා ඔහු වීථියේ දී සෙල්ලම් කරන්න තමා වටා රොක් වන ළමයින්ට බෙදා දුන්නා. ඔහු වීථි ළමයින්ගේ බාලාංශ පන්තියක් බවට පත් කළා.

ඔහුට සෙන් බැතිමතකු දුටු හැම විට ම ඔහු අතපා ”මට පැන්සයක් දෙන්න” යැයි කීවා.

වරක් ඔහු ළමයින් සමග සෙල්ලම් කරන්න යද්දී සෙන් ගුරුවරයකු ඔහු ඉදිරියට ආවා. ඇවිත් මෙහෙම ඇහුවා: ”සෙන් දහමේ අරුත කුමක් ද?”

හොටෙයි එක්වර ම ඔහුගේ උරමල්ල බිම දැම්මා. ඒ ඔහුගේ නිහඬ පිළිතුර වුණා.

”ඊළඟට ඒක කි‍්‍රයාවට නංවන්නේ කොහොමද?” අනෙකා ඇහුවා.

ඒ පී‍්‍රතිමත් චීන මිනිසා එක්වර ම මල්ල උරයට ගෙන ඔහුගේ ගමන යන්නට පටන් ගත…

රජවාසල මහා ගාලගෝට්ටියක් : අන්දරේගේ කතාවක්

දිනක් රජ බිසව අන්දරේ හා කතාබහක යෙදී සිටියාය. හදිසියේ ම යමක් මතක් වූ කලෙක මෙන් ඇය අන්දරේට මෙසේ කීවාය:

‘‘ආ අන්දරේ, මට ආසයි නුඹේ බිරින්දෑ දැකල කතා බස් කරන්න. දවසක එක්ක එන්නකො බලන්න මාලිගාවට’’

අන්දරේ මොහොතක් කල්පනා කොට, මෙය බිසවට විහිළුවක් කරන්න හොඳ අවස්ථාවක් යැයි සිතා මෙසේ කීවේය:

‘‘අනේ දේවීන් වහන්ස, ඔබ වහන්සෙ කොහොමද ඈත් එක්ක කතා කරන්නෙ? ඇය ටිකක් බිහිරියි, කන් හරියට ඇහෙන්නෙ නෑ නොවැ.’’

‘‘ආ ඒකට මොකද, මං හයියෙන් කතා කරන්නම්. හෙට ම එක්ක එන්නකො’’ රජ බිසව කීවාය.

‘‘හොඳමයි, එහෙම නම් හෙට ම මං ඇයව කැටුව එන්නම්’’ කියා අන්දරේ ගෙදර ගියේය.

ගෙදර ගිය ගමන් ම අන්දරේ බිසවගේ ආසාව ගැන බිරිඳට කීවේය.

‘‘බිසවුන්නාන්සෙ නුඹව දැකල කතාබහ කරන්න ආසාවෙන් ඉන්නව. ඒ බව මට අද රජවාසලදි කිව්වා.’’

‘‘අනේ මමත් ආසාවෙන් උන්නෙ බිසවුන්නාන්සෙව දැකල කතාබහ කරන්න’’ බිරිඳ ඉතා උනන්දුවෙන් කීවාය.

‘‘ඒත් ඉතින් කොහොමද ඒක කරන්නෙ’’ අන්දරේ දුක් ස්වරයකින් කීවේය.

‘‘ඒ ඇයි අනේ?’’

‘‘අනේ උන්නාන්සෙට හරියට කන් ඇහෙන්නෙ නෑ නොවැ’’ අන්දරේ කීවේය.

‘‘ආ ඒකට කමක් නෑ. මා හයියෙන් කතා කරන්නම්’’ බිරිඳ කීවාය.

පසුවදා අන්දරේ බිරිඳත් කැටුව රජ මාලිගයට ගියේය.

රජ බිසව අන්ද…

මානසික රෝගයක් නොවන භීතිකාවක් : සුව දැනුම

ඔබ දන්නවාද මානසික රෝගයක් නොවන ප‍්‍රධාන වශයෙන් කායික රෝගයක් ලෙස හැඳින්වෙන භීතිකාවක් තියෙනවා. යම් අයකුට හෝ සතකුට හෝ මෙම වයිරසයේ  ආසාදනයක් සිදු වුවහොත් එයින් හානි පැමිණෙන්නේ ස්නායු පද්ධතියටයි. ඒ අනුව යමක් ගිලීම කළ නොහැකි වෙනවා. ජලය දැකීම හෝ වැක්කෙරෙන හඬක් ඇසීම හෝ දිය බීමට යාම ආදී කි‍්‍රයාවලදී එවැනි වයිරස ආසාදිතයකු තුළ ආක්ෂේපයත් එහෙමත් නැත්නම් පේශීවල අනිච්ඡානුග ගැස්මක් ඇති වෙනවා. පැරණි ගී‍්‍රකයන් සිතුවේ මේ ගැස්ම ඇති වන්නේ ජලයට ඇති බිය නිසාවෙන් කියලයි. ඒ වැරදි අදහස අනුව ඔවුන් ගී‍්‍රක බසින් ‘ජලයට ඇති බිය’ යන අරුත් ඇති ‘හයිඩ්‍රොෆෝබියා’ වදනින් මේ රෝග තත්වය හැඳින්වුවා. අපිත් ඒ ගී‍්‍රක වදන සිංහලට පෙරළා ඊට ‘ජලභීතිකාව’ කියා අද වැරදි වදනකින් එය හඳුන්වමු.

කළුවරේ : නස්රුදින්ගේ කතා

නස්රුදින් යාළුවෙකුත් එක්ක කතා කර කර ඉන්න කොට කළුවර වැටුණා.

‘‘දැන් කළුවර වැටුණා නෙ. ලාම්පුවක් පත්තු කරනවකො. ඔය ඔයාගේ වම් පැත්තෙ තියෙන්නෙ.’’ යාළුවා කිව්වා.

‘‘මෝඩයා, මං කොහොමද කළුවරේ මගෙ වම දකුණ හොයන්නෙ?’’ නස්රුදින් යාළුවාගෙන් ඇහුවා.

(පර්සි ජයමාන්නගේ ‘නස්රුදින්’ නම් ග‍්‍රන්ථයෙනි. මුද්‍රණය 2001-2010)

සොරකම් කරනු බැරි සඳ : සෙන් කතා

රියෝකාන් සෙන් ගුරුවරයෙක්. කන්දක් පාමුල පිහිටි පුංචි පැලක වී ඔහු ගත කළේ ඉතාමත් සරල ජීවිතයක්. එක් හැන්දෑවක හොරෙක් ඒ පැලට රිංගුවා මොනව හරි හොරකම් කරන්න හිතා ගෙන. ඒත් කිසි දෙයක් තිබුණේ නෑ.

ඒ අතර රියෝකාන් ආවා. හොරා අතට ම අහුවුණා. ”ඔබ හුඟක් දුර ඉඳන් වෙන්න ඇති මාව හොයා ගෙන ආවෙ?” ඔහු හොරාට කීවා. ”ඔබ මෙච්චර දුර ඇවිල්ල හිස් අතින් යන එක හරි නෑ. ඒ හින්දා මං මේ ඇඳන් ඉන්න ඇඳුම තෑග්ගකට ගන්න.”

අන්දුන්කුන්දුන් වූ හොරා ඒ ඇඳුමත් අරගෙන එතැනින් ඉක්මනට ම මාරු වුණා.

රියෝකොන් නිරුවතින් වාඩි වී සිටියා. ඔහුට හඳ පායා ඇවිත් තිබෙනු දැකිය හැකි වුණා. ”අහිංසකයා, මට මේ ලස්සන හඳ එයාට දෙන්න පුළුවන්කමක් තිබුණා නම්” ඔහු තමාට ම කියා ගත්තා.

(පර්සි ජයමාන්නගේ ‘සෙන් බොදු කතා’ ග‍්‍රන්ථයෙනි. මුද්‍රණය 2011)

චීනයේ අලූත් ම සංචාරක ආකර්ෂණය : සංචාරක ඇස ගිය තැන්

ඒක ඇත්තට ම දුර්වල හෘදය වස්තුවක් ඇති අයකුට යා හැකි තැනක් නොවෙයි.

එක් පැත්තක තනිකර දැවැන්ත ගල් කුළකි. අනික් පැත්තේ අඩි 4000 ක මහා ප‍්‍රපාතයකි. මේ දෙක අතර ඇවිද යන නිර්භීත සංචාරකයා මරණයෙන් ගලවාගන්නා අඩි තුනක් පළල අඩි දෙකහමාරක් ගණකම ඇති සක්මන් මගකි.

ඒක ඔබ භීතියට පත් කරන්න ප‍්‍රමාණවත් මදි නම් මේ සක්මන් මග යද්දී එක් පියවරක් හෝ වැරදුනහොත් ඔබට වන දේ වඩාත් හොඳින් දැක බලා ගත හැකි වන සේ මේ චීන කඳුකරය පැත්තේ ඉදිකර ඇති කොටස තනා ඇත්තේ වීදුරුවලිනි.

ඔබට තේරුම් ගන්න පුලූවන් මේ කාන්තාව ගල්කුළට වඩාත් සමීපව හිඳිමින් සීරුවෙන් පියවර තබමින් මේ බියකරු සක්මනෙහි යෙදෙන්නේ ඇයි කියා.

මුහුදු මට්ටමෙන් අඩි 4700ක් ඉහළින් මේ සක්මන් මග ඉදිකර තියෙන්නේ චීනයේ ශැන් ජියාජීහි Zhang Jiajie  පිහිටි ටියන්මෙන් Tianmen කන්දේ පැත්තකයි.

අඩි 200ක් දිග මේ අහස් මග ඉදිකර ඇත්තේ ටියන්මෙන් කඳු මුදුනේ යුන්මෙන් ශිඛරයත් ෂැන් ජියාජීත් අතරයි.

මේ අහස් මග පවිත‍්‍ර කරන්නන්ට බියකරු වැඩි නිසා මේ හරහා යන්නට එන සංචාරකයන්ට ගමන් අරඹන්නට පළමුව සපත්තුවලට විශේෂ ආවරණ දැමීමට සිදුවේ. ඒ මේ මග පිරිසුදුව තබා ගැනීමටයි.

මෙවැනි වීදුරු අහස් මගක් මෙයට කලින් ඉදිකර…

විස්මිත 2 : ඉලක්කම් සෙල්ලම්

ගණිතයට සමහරුන් ආස නැතත් ඉලක්කම්වලින් කරන විස්මිත දෑ ගැන අහන්න කවුරුත් අකමැති වෙන එකක් නැහැ.

මේ දෙකේ ඉලක්කමෙන් කළ හැකි අපූරු දෙයක්. 2කේ ඉලක්කම පස් පාරක් නැවත නැවත ලියා ඔබට පුළුවන් ද උත්තරයට මුල් ඉලක්කම් දහය එන විදියට සකසන්න. ඔන්න බලන්න ඒක කරන හැටි.

2+2-2-2/2 = 1
2+2+2-2-2  = 2
2+2-2+2/2  = 3
2×2×2-2-2  = 4
2+2+2-2/2  = 5
2+2+2+2-2  = 6
22/2-2-2    = 7
2×2×2+2-2  = 8
2×2×2+2/2  = 9
2-2/2-2/2   = 0

බ්‍රහස්පති ග‍්‍රහයා පිනූ යෝධ පිම්මක් : විස්මිත සොයා ගැනීම්

තාරකා විද්‍යාඥයන් මෙතෙක් විශ්වාස කළේ සෞරග‍්‍රහ මණ්ඩලයේ මේ දක්වා සිටියේ බ්‍රහස්පති, සෙනසුරු, නෙප්චූන් හා යුරේනස් යන යෝධ ග‍්‍රහයන් සිව් දෙනා පමණක් කියායි. ඒත් දැන් මේ සෞරග‍්‍රහ මණ්ඩලයෙන් ඉවතට පැන ගිය පස්වැනි යෝධ ග‍්‍රහයකු සිටින්නට ඇතැයි මතයක් පළ වී තිබෙනවා.

මේ බව හෙළි වී ඇත්තේ ඇමරිකාවේ ටෙක්සාස් ප‍්‍රාන්තයේ සැන් ඇන්තෝනියෝහි වයඹ පර්යේෂණ ආයතනයේ ඬේවිඞ් නෙස්වෝනි පරිගණකය යොදා කළ සමාකෘතියක් තුළිනුයි. සංඛ්‍යාත්මකව බලන කල පෙනී යන්නේ සෞරග‍්‍රහ මණ්ඩල පටන් ගන්නට ඇත්තේ දැනට ඉන්නා මේ යෝධයන් සිවුදෙනාගෙන් පමණක් නොවන බවයි. ඔහුගේ ගණනයන්ට අනුව මෙම සෞරග‍්‍රහ මණ්ඩලය යෝධ ග‍්‍රහයන් සිවු දෙනකුගෙන් ආරම්භ වූවා යැයි යන මතය පිළිගැනීමට ඉඩකඩ ඇත්තේ සියයට 2.5ක් පමණ වන අතර තවත් අබිරහස් යෝධ ග‍්‍රහයකු මේ අතර සිටියායැයි යන මතය පිළිගැනීමට ඇති ඉඩකඩ එමෙන් දස ගුණයකටත් වැඩි බව හෙළි වී තියෙනවා.

මේ මතයට එළඹීමට පෙර නෙස්වෝනි සෞරග‍්‍රහ මණ්ඩලයේ උපත හා එහි ආරම්භක වර්ධනය පිළිබඳ පරිගණක සමාකෘතීන් 6000කට වැඩි ප‍්‍රමාණයක් නිර්මාණය කර අධ්‍යයනය කළා.

‘‘සෞරග‍්‍රහ මණ්ඩලයට යෝධ ග‍්‍රහයන් පස් දෙනකුට වඩා සිටීමටත් ඒවා පසුව සෞරග‍්‍රහ මණ්ඩලයෙන් ඉවත…

පංගු පේරුව : නස්රුදින් කතා

නස්රුදින් යාළුවෙක් එක්ක දුර ගමනක් යද්දී අවන් හලකට ගොඩ වැදුණේ පිපාසය දරා ගන්න බැරි තැනයි.

ඔවුන් දෙන්නා තීරණය කළා එක කිරි වීදුරුවක් අරගෙන දෙන්න ම බෙදා ගෙන බොන්න. ඒ මොකද දන්නවද? නස්රුදින්ගේ අතේ කාසි තිබුණෙ එක වීදුරුවක් ගන්න තරම් විතරයි. අනෙක් යාළුවගේ අතේ සල්ලි නෑ කිව්වා.

නස්රුදින් කිරි වීදුරුව අර ගත්තා.

‘‘තමුසෙ බොනව ඉස්සෙල්ල තමුසෙගෙ බාගෙ.’’ යාළුව නස්රුදින්ට කිව්වා. ‘‘මොකද මං ගාව සීනි ටිකක් තියෙනව. ඒත් ඒක එක් කෙනකුට විතරයි සෑහෙන්නෙ. මං මගෙ බාගෙට ඒක එකතු කරල බොනව.’’

‘‘දැම්මම දානව. මං බොන්නෙ මගෙ බාගෙ විතරයි.’’ නස්රුදින් කිව්වා.

‘‘එක නං බෑ. ඒ සීනි ටික ප‍්‍රමාණවත් වන්නෙ කිරී වීදුරුවෙන් බාගයක් රහ කරන්න විතරයි.’’ යාළුවා කිව්ව.

කිසි කතාවක් නැතුව නස්රුදින් නැඟිටල ගියා. ඔහු කෙළින් ම ගියේ අවන් හලේ අයිතිකාරයා ළඟටයි. මොනවාදෝ කතා කරල ආපහු ආවා. ඒ ආවේ ලුණු පැකට් එකක් අරගෙනයි.

‘‘හොඳ ආරංචියක් මිත‍්‍රයා’’ යළිත් සිය අසුනේ වාඩිවෙමින් නස්රුදින් කිව්වා. ‘‘තමුසෙ යෝජනා කරපු විදියට මං ඉස්සෙල්ලා බොන්න කැමති වෙනව. හැබැයි මං ඒක බොන්නෙ ලුණුත් එක්කයි.’’

(පර්සි ජයමාන්නගේ ‘නස්රුදින්’ නම් ග‍්‍රන්ථයෙනි)

වීණාවක් සහ භික්ෂු නමක් : බොදු උපමා කතා

”මම ද ආරම්භ කළ වීර්යය ඇතිව, බොහෝ කාලයක් භාවනා කරන, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හා පැවිදි වූ  භික්ෂු නමක්. එහෙත් කොපමණ වීර්ය කළත් මාගේ සිතෙන් කෙලෙස් පහවි යාමක් නොවීය. මාගේ නිවසෙහි ප‍්‍රමාණවත් ධනය ද තිබේ. ඒ ධනය යොදවා පින් කිරීමට හැකිය. එහෙයින් සිවුරෙන් ඉවත් වී නැවත ගිහිගෙටම යමි.”

ඉහත සඳහන් වන්නේ රජගහ නුවර සීත වනයෙහි භාවනා කරමින් සිටි සෝණ නම් භික්ෂු නමකට එම වනයෙහි හුදෙකලාව සිටිය දී පහළ වූ සිතිවිල්ලකි. උන්වහන්සේට එම සිතිවිල්ල පහළ වී සුළු වේලාවකින් බුදුරජාණන් වහන්සේ එහි වැඩි සේක. සෝණ තෙර වහාම අසුනක් පැන වූ අතර බුදුරජාණන් වහන්සේ එහි වැඩ සිටි පසු එම භික්ෂු නම උන්වහන්සේට වැඳ පසෙක හිඳ ගත්තේය.  බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙසේ විමසූ සේක.

”සෝණ, ඔබට මෙබඳු සිතිවිල්ලක් (ඉහත සඳහන්) පහළ වුණා නේද?”

”එසේ ය භාග්‍යවතුන් වහන්ස.”

”සෝණ, ඔබ ගිහි කාලයෙහි වීණා වාදනයෙහි දක්ෂයෙක් නේ ද?”

”එසේය ස්වාමීනි.”

”ඔබ එකල වීණාව වාදනය කරන විට එම වීණාවේ තත් ඉතාමත් තද කොට තිබේ නම් එයින් ඔබ කැමති ආකාරයේ නාදයක් පිට වේද?”

”නැත ස්වාමිනි.”

”එම වීණාවෙහි තත් ඉතා බුරුල් කළහොත් සුදුසු වීණා නාදයක් නැෙඟයි ද?”

නැත ස්වාමීනී.

”හොඳයි, ඔබේ වීණාවෙහි තත් ඉතා තද…

මේ අපේ ආදීම නෑයෙක් ද? : විස්මිත සොයා ගැනීම්

එයාගේ මුහුණේ තියෙනවා කුතුහලයෙන් පිරුණු ලස්සන හිනාවක්. නිසැකවම එයාගේ ඇස් සහ කට මනුෂ්‍යයකුගේ වගේමයි. ඒත් එයාගේ හකු අස්ථි එහෙම නැහැ. ඒ වගේමයි ඉදිරියට නෙරා ඇවිත් තිබෙන ඇහිබැමවලින් ද පැහැදිලිව පේනවා එයා සමාන වන්නේ සාමාන්‍ය මනුෂ්‍යයකුට නොවෙයි වානරයකුට කියලා. හඳුනා ගන්න එයාගේ නම කරාබෝ Karabo. එයා අපේ ආදීම මානවයෙක්. පරිණාම ජීව විද්‍යාඥයන්ගේ අලූත් ම මතය මිනිසා සහ වානරයන් අතර අහිමි පුරක කරාබෝ කියලයි.

මිනිසා වානරයන්ගෙන් පරිණාමය වූ බව විද්‍යාඥයන් විසින් පිළිගෙන තිබුණා. ඒත් මිනිසා සහ වානරයන් අතර එක් පුරුකක් ඒ කියන්නේ ඒ දෙගොල්ලන්ගේ අතරමැදියා වුණේ කුමන ආකාරයේ ජීවියකු දැයි විද්‍යාඥයන් මෙතෙක් දැන සිටියේ නැහැ. ඒත් ඒ ‘අහිමි පුරුක’ කරාබෝ යැයි දකුණු අපි‍්‍රකාවේ ජොහැන්ස්බර්ග් නුවර විට්වෝටර්ස්?න්ඞ් විශ්ව විද්‍යාලයේ පරිණාම ජීවවිද්‍යා මහාචාර්ය ලී බර්ගර් හෙළිකර ලෙන තියෙනවා. හමුවූ පොසිල සාක්ෂි ඇසුරු කොට ගෙන පරිගණකය ඇසුරින් කරාබෝ මුහුණ නිර්මාණය කළේ පොසිල සිත්තරකු වන ජෝන් ගර්චේ. ඒ අනුව කරාබෝ කොහොම කෙනෙකු වෙන්නට ඇතැයි ද යන්න දැන් අපට පැහැදිලියි.



කරාබෝගේ සිරුරේ අස්ථි හමුවුණේ දකුණු අපි‍්‍රකාවේ ගල්ලෙනකින්. ඒ 2008 වස…

නොගිලෙන මුහුදක පා වෙවී ඉන්න කැමති ද? : දැන මුතු

මුහුදේ ගිලෙන්නෙ නැතිව පා වෙවී පොතක් කියවන්න ඔබ කැමතිද? ඔන්න එහෙනම් එහෙම තැන් දෙකක් තියෙනවා. එකක් තමා මළ මුහුද. අනෙක මහා ලූණු විල. මේ දෙකේ ම ජලයේ ඇති ලූණුවල ප‍්‍රමාණය ඒ කියන්නෙ ලවණතාව (salinity) ඉතා වැඩියි. ඒ නිසයි ඔබ පාවෙන්නේ. මේ ජලයේ උත්ප්ලාවකතාව (buoyancy), ඒ කියන්නෙ දිය මතුපිට පා වීමේ හැකියාව ඉතා වැඩියි. ඔබ මළ මුහුදට යනවා නම් ඊශ‍්‍රායලයට හෝ ජොර්දානයට යන්න  ඕනෑ. ඒ රටවල් දෙක අතරයි, මේ මළ මුහුද තියෙන්නෙ. මුහුදු මට්ටමෙන් මීටර 394ක් පහළිනුයි, මේ මළ මුහුද පිහිටා තියෙන්නෙ. ජොර්දාන් ගංගාව විතරයි මේ මුහුදට වැටෙන්නෙ. මේ මුහුදෙ ලූණු ගතිය වැඩි වෙන්න හේතුව මෙහි ජලය වෙනත් තැනකට ගලා නොයන නිසාත් ඊට ජලය ලැබෙන එකම ගංගාවෙන් එන ජලයත් වාෂ්ප වී යනවා, විලෙහි ලූණු ඉතිරි වෙනවා. අනෙක් ලවණතාව වැඩි විල වූ මහා ලූණු විල පිහිටලා තියෙන්නෙ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයෙයි.

එක අතක හඬ : සෙන් බොදු කතා

කෙන්නින් ආරාමයේ ප‍්‍රධාන ගුරුතුමාගේ නම මොකුරායි. එහි අරුත ‘නිහඬ හෙණය’ යන්නයි. ඔහු ළඟ පුංචි ඇබිත්තයෙක් හිටියා. නම ටෝයෝ. ඔහු තාමත් දොළොස් හැවිරිදි වියේයි පසුවුණේ. ටොයෝ දැක්කා වැඩිමල් ගෝලයන් හැමදාම උදේට හා හවසට ගුරුතුමාගේ කාමරයට යනවා. ඔවුන් එසේ ගියේ සාන්සෙන් ධර්මය අහන්න. එහෙමත් නැත්නම් පුද්ගලික උපදෙසක් හෝ සිත අයාලේ යන එක නවත්තන්න අවශ්‍ය කොආන් උපදෙසක් හෙවත් කමටහනක් ලබා ගන්න.

ටෝයෝටත්  ඕනෑ වුණා, සාන්සෙන් කරන්න.

”ටිකක් ඉවසන්න, ඔබ තවම ළාබාල වැඩියි” මෝකුරායි කීවා.

ඒත් ටෝයෝ ඒක පිළිගත්තෙ නෑ. අන්තිමේ දී ගුරුතුමා ඊට ඉඩ දුන්නා.

හැන්දෑවේ පුංචි ටෝයෝ හරියට නියමිත වෙලාවට මොකුරායිතුමාගේ සැන්සෙන් කාමරයට අසලට ගියා. ඔහු තමා පැමිණි බව දන්වන්න ඒ ඉදිරිපිට ඇති ගභීරිකාව නාද කළා. දොරට පිටින් සිට නැවී තුන් වරක් ආචාර කළා. ඉන්පසු ගුරුතුමා ඉදිරියට ගොස් වැඳ එකත් පස්ව හිඳ ගත්තා. ඔහු නිහඬව ගෞරව දක්වනු ගුරුතුමා බලා හිටියා.

”ඔබට අත්පොළසන් දෙන විට අත් දෙකකින් නැෙඟන හඬ අහන්න පුළුවන්.” මොකුරායි තුමා කීවා. ”දැන් මට පෙන්වන්න එක් අතකින් නඟන හඬ.”

ටෝයෝ හිස නව ආචාර කර ඒ ගැන හිතන්නට සිය කාමරයට ගියා. ඔහුට කාමරයේ ජනේලයෙන් ගෙයිෂාවන්…

නස්රුදින්ගේ මෝඩකමේ සීමාව : නස්රුදින්ගේ කතා

නස්රුදින් හිටිය ගම්වල මිනිස්සු තම තමන්ගෙ වී වුනත් ගබඩා කළේ ගමටම පොදු ගොඩනැගිල්ලකයි. එක දවසක් එහෙදි නස්රුදින් අසල්වැසියන්ගේ වී එයාගේ මලූවලට පුරවද්දී ඔවුන්ගේ අතට ම අහුවුණා. ඔවුන් නස්රුදින්ව අල්ලගෙන නඩුකාරයා ළඟට අරන් ගියා.

‘‘මං මෝඩයෙක්, මං ඒ ගොල්ලන්නෙ වී අඳුනන්නෙ නෑ’’ නස්රුදින් එහෙදි නිදහසට කරුණු වශයෙන් කීවා.

‘‘එහෙම නම් ඇයි තමාගෙ වී අනිත් අයගේ මලූවලට දැම්මෙ නැත්තෙ ? නඩුකාරයා ඇහුවා.

‘‘ආ! මං මගෙ වී අඳුනනවා. මං එච්චර මෝඩයෙක් නෙවෙයි’’ නස්රුදින් උත්තර දුන්නා.

(පර්සි ජයමාන්නගේ ‘නස්රුදින්’ නම් ග‍්‍රන්ථයෙනි. මුද්‍රණය 2001-2010. ISBN 955-21-1152-8)

ලතාවේ කතාව : සූෆී උපමා කතා

එකමත් එක රටක ගෙයක් තිබුණේය. ඒ ගෙය අසලින් මතු වූ ලතාවක් (වැලක්) ගෙයි බිත්තිය දිගේ ඉහළට නඟින්නට විය.

වසර කීපයක් ගත විය. ඒ ලතාව මුළු ගෙය ම වසා ගෙන වැඩුණේය. ගෙයක් ඇති බව පමණක් පෙනෙන පරිදි වට රේඛාවක් පමණක් එහි විය. මුළු ගෙය ම නිල්ලෙන් වැසී ගියේය. පිටතින් බලන්නකුට ඒ තුළ ගෙයක් ඇති බව වටහා ගත හැකි වූයේ එහි  හැඩයෙන් පමණි.

ඒ ගෙය තුළට යාම හෝ ඉන් පිටතට පැමිණීම හෝ එන්න එන්නම අසීරු වන්නට විය. ලතාවෙහි පැතිරීම එන්න එන්නම වැඩි විය. නිවැසියෝ ලතාවෙහි අතු-ඉති ඈත් මෑත් කරමින් ඉතා අමාරුවෙන් ජීවත් වූහ. එහෙත් ලතාව නොකඩවා වැඩෙමින් ඔවුනට එහි ජීවත් වීම තව තවත් අසීරු කරවීය. තවදුරටත් එහි රැුඳිය නොහැකි වූ තැන නිවැසියෝ එය අතහැර ගියහ. ලතාව නොනැවතී වැඩුණේය. අන්තිමේ දී එහි වට රේඛාව ද වෙනස් විය. එහි ගෙයක් ඇති බව පිටතට නොපෙනුණේය.

තවත් කාලයක් ගත විය. ගෙය මුළුමනින් ගරා වැටුණේය. එය ලතාවකින් වසා ගත් පස් ගොඩක් පමණක් විය. ඉඳහිට එය දෙස බලන අයෙක් එහි ඇත්තේ කුමක්දැයි සිතා ගත නොහැකිව අන්දමන්ද වෙති. එහෙත් ඒ ගැන තැකීමක් ද වැඩි දෙනකු තුළ නොවීය. 

ලතාව පමණක් ඒ ගැන මහත් සේ කම්පාවට පත් විය. ඒ ගැන අකම්පහළ වූ ලතාව මෙසේ කීය:

‘‘කොතරම් අ…

මැරිලත් රජතුමා හිනැස්සූ අන්දරේ : අන්දරේගේ කතා

අප විසින් අන්දරේගේ කතා පළ කරද්දී මෙහි පළ කළ අන්දරේගේ අවසාන මොහොත දැක්වෙන ස්මාරකය ගැන අපේ ආදරණීය පාඨකයන් විමසීමක් කළ නිසා අන්දරේගේ ස්මාරකයෙහි ස්වරූපය එසේ වීමට හේතුව පැහැදිලි කිරීමට අපට අන්දරේගේ අවසාන විහිළුව කලින් පළ කරන්නට සිදු විය. මේ අන්දරේගේ කතාවල අවසානය නොවේ. තවත් කතා රැසක් ඉදිරියේ දී පළ වෙයි.

උපදින කාටත් මරණය නියත බව අපි කවුරුත් දනිමු. ඒ නිසා මරණයක් ඇසීම පුහුදුන් කාට වුනත් දුක් ගෙන දෙන්නකි. සතුරකුගේ වුවත් මරණය ගැන ඇසීමෙන් සිනාසෙන කෙනෙක් නැත. එහෙත් අන්දරේගේ මරණය ඇසීමෙන් සිනහ නොවන කෙනෙක් නැත. රජතුමාටත් අන්දරේ මැරී සිටිනු දැකීමෙන් සිනහ ගියේය.

ඒ කතාව මෙහෙමයි.

මහනුවර රාජධානිය කර ගෙන සිටි රජතුමාගේ රාජසභාවේ සේවය කළ ද අන්දරේගේ උපන් ගම පිහිටියේ දකුණු පළාතේ මාතර දිසාවේය. මහලූ වියට පත් අන්දරේ මැරෙන්න කලින් තමන් උපන් ගම් පළාත දැකබලා ගෙන ඒමට කල්පනා කළේය. තමන්ගේ කැමැත්ත රජතුමා දැන්වූ පසු එතුමා ඊට එකඟ වී අන්දරේ යන අතර මග හමුවන ගම්පතීන්ට අන්දරේ රාජදූතයකු ලෙස පිළිගෙන හොඳින් සාත්තු සප්පායම් කරන ලෙස දන්වා ලියමනක් ද දුන්නේය.

අන්දරේ ගමන පිටත් විය. අතර මග ගම්මුලාදෑනින්ගෙන් සත්කාර ලබමින් ? බෝ වූ පසු …

පුලුන් වගේ වලාකුළින් : පාඨක නිර්මාණ

පුලුන් වගේ වලාකුළින්
හොරෙන් හොරෙන් එබිල බලන
හඳ මාමේ මේ අහන්න
ඔබ එනවද අපේ ගෙදර

මාත් එක්ක රන්ඩු වෙන්න
සෙල්ලම් කඩවල් දමන්න
ඉස්කෝලෙත් දැන් නිවාඩු
ඔබ එනවද මට කියන්න

කිරී පැණී අරන් එන්න
රන් තැටියෙන් මට බෙදන්න
අපේ ගෙදර හනික එන්න
මම ඉන්නම් මග බලන්ම

හඳේ හවා ලස්සනයිද
පුලුන් බොලයක් වගේ ද
අපේ නංගිත් ඒවගේනෙ
හරි සුරතල් පොඩි උනාට

කුරුල්ලෙකුගෙ පිටේ නැගල
ඔබ එනවද මට කියන්න
පොඩි තරු කැට මාල පොටක්
අපේ නංගිට අරන් එන්න

හැමදාමත් හවසට මම
මිදුලට වී බලන් ඉන්නෙ
පුලුන් වලා රොද අතරින්
ඔබ එනකන් රෑ අහසට

අපේ අම්මට මම කිව්වා
ඔබ එන බව අපේ ගෙදර
මගෙ යාලුවො ඔක්කොම දැන්
ඔබ එනකන් බලන් ඉන්නෙ

අපේ දිහා එනහැටි මම
ලියල එවන්නද ලියුමක
මම දන්නව නොවැරදීම
ඔබ එන බව අපේ ගෙදර

ඔබ නාවොත් මම තරහයි
ආයෙත් නැහැ කවදාවත්
ඔබ එක්කල යාලු වෙන්නෙ
නැහැමයි මම ආයේමත්

මගෙ යාලුවො මට කියාවි
හඳ මාමා නරකයි බව
මම දන්නව හඳ මාමේ
ඔබ නෑවිත් නොඉන්න බව

~ප්‍රභානි අනුත්තරා~

අන්දරේගේ බිත්තරේ කතාව

අන්දරේ රජතුමාගේ ආදරේ දිනා ගත්ත එක ගැන රාජසභාවෙ හිටපු ඇමතිවරුන් හිටියෙ නොසතුටින්.
”අන්දරේ අපි හැමෝටම විහිළු කරනවා. අපිත් දවසක් අන්දරේට විහිළුවක් කරමු” කියලා නාන්න පොකුණට යන කොට අන්දරේට හොරෙන් බිත්තරේ බිත්තරේ අරන් එමු කියල ඔවුන් කතා වුණා.

”අද අපි හැමෝම එක පාරටම දිය යටට ගිලිලා බිත්තරේ බිත්තරේ අරන් එන්න  ඕනෑ. ගේන්න බැරි කෙනා පරාදයි.” එක්කෙනෙක් කීවා. ඔවුන් හැමෝම ඒකට එකඟ වෙලා දිය යටට ගියා. අන්දරෙත් දිය යටට ගියා.
අන්දරේ දිය යට යන ගමන් හිතුව මේ එයාව විහිළුවට ලක්කරන්න කරන උප්පරවැට්ටියක් කියලා. ඒ අය හැම දෙනාම දියයටින් මතුවෙන්න ඉඩ දීලා අන්දරේ දිය යටින් මතු වුණා.

ඔවුන් සඟවා ගෙන හිටපු බිත්තරේ බිත්තරේ අතින් ඉහළට ඔසවා ගෙන අන්දරේට පෙන්නුවා, එයාව ලැජ්ජාවට පත් කරන්න හිතා ගෙන.

අන්දරේ දෑත් විදහලා වතුරට සට සට ගාලා ගහලා ‘කුක්කු කූක් කූ’ කියල ඇඬලූවා. එහෙම කරල කිව්ව, ”මෙතැන ඉන්නෙ ඔක්කොම කිකිළියො. මං විතරයි කුකුළා” කියලා කිව්වා.

නස්රුදින්ගේ බිත්තරේ කතාව

නස්රුදින් ජල වාෂ්පයෙන් නාන්න හරිම ආසයි. එයා නිතරම වගේ ජලවාෂ්පවලින් නාන්න තැනූ පොදු නාන පොළකට ගියා. එහෙට වැඩිපුර ආවෙ තරුණයො. නස්රුදින් තරුණයෙක් වගේ විහිළු තහළු කරල ඒ අය එක්ක යාළු වුණා. නස්රුදින් අපිට හැමදාම විහිළු කරනවා, අපිත් නස්රුදින්ට විහිළුවක් කරමු කියල ඒ තරුණ කට්ටිය කලින් කතා වෙලා නස්රුදින්ට හොරෙන් බිත්තරේ බිත්තරේ අරන් ආවා.

”ඔන්න අද අපි මෙහෙම ඉන්න ගමන් බිත්තරේ බිත්තරේ දාන්න  ඕනෑ.” වාෂ්ප නාන තැනට ඇතුළු වෙන ගමන් එක් තරුණයෙක් හඬ නඟලා කීවා.

”බැරි වෙන කෙනා අද අපි ඔක්කොගෙම නාන බිල ගෙවන්න  ඕනෑ. සියලූ දෙනාම එක හඬින් එකඟ වුණා. නස්රුදිනුත් ඒක පිළිගත්තා.

ටික වේලාවකින් හැමෝම පසු පස සඟවා ගත් බිත්තරේ බැගින් අතට ගෙන පෙන්නුවා. ඊට පස්සෙ ඔවුන් ඇහුවා නස්රුදින්ගෙන් බිත්තරේ ගැන.

”මෙච්චර කිකිළියො ඉන්න තැන අඩු ගානේ එක කුකුළෙක්වත් ඉන්න බාරිද?” නස්රුදින් එකවරම ඇහුවා.


(පර්සි ජයමාන්නගේ ‘නස්රුදින්’ නම් ග‍්‍රන්ථයෙනි. මුද්‍රණය 2001-2010. ISBN 955-21-1152-8)

අන්දරේගේ උපමා කවි

දවසක් රජතුමාත් බිසවත් සතුටු කතාබහක යෙදී සිටියදී අන්දරේ රජවාසලට ගොඩ විය. සුපුරුදු පරිදි සිනහමුසු මුහුණින් සිටි අන්දරේ දුටු රජුට ඔහු ලවා කවියක් කියවා ගන්නට සිතුණේය.

”අන්දරේ නුඹ කවදත් හිටිවන කවි කියන්න දස්සයා නෙ. කියාපන් මගේ බිසවටත් මටත් හිටිවන කවියක්” රජතුමා කීවේය.

”අවසර රජතුමනි, ඔබ වහන්සේ උදහස් නොවන්නේ නම් මං කවියක් කියන්නං” කී අන්දරේ හිටිවනම මේ කවිය කීවේය.

බොහොම හොඳට රන්කම් කළ වැඩක්      වගෙයි
දේවතුමට මහ බඹු දුන් ලියක්               වගෙයි
ලෝකෙ ඉන්න පඬිහට පිස්සුවක්            වගෙයි
කොහොඹ ගහට කරවිල වැල ගියා          වගෙයි

ඒ කවිය ඇසූ බිසව, අන්දරේ තමන් කරවිල වැලකට උපමා කළේ යැයි තේරුම් ගෙන ඒ ගැන අමනාපයෙන් අඬන්නට පටන් ගත්තාය.

රජතුමා බිසව සනසන්නට උත්සාහ කළේය. එහෙත් බිසවගේ නොසතුට පහ කර හරින්නට රජතුමා නොහැකි විය. බිසවගේ දුක්වීම ගැන උදහස් වූ රජතුමා අන්දරේ අමතා මෙසේ කීය.

”අන්දරේ, නුඹ අපේ බිසවුන්වහන්සේ තිත්ත කරවිල වැලකට සමාන කරපු එක වැරදියි. මටත් තරහ යන්න ඉස්සරින් ඒක හරි ගස්සන්න ඉක්මනට මොනව හරි කියාපන්”

ඉන් බියට පත් අන්දරේ ගැහෙමින් හිටිවනම මේ කවිය කීය.

කොහොඹ හොඳ දේට වෙදවරු         ගනින්නා
කරවිල…

විෂ පෙවූ ඊ තලය : බොදු උපමා කතා

දිනක් හුදෙකලා විවේකීව සිටි මාලූංකපුත්ත නම් භික්ෂු නමට මෙබඳු සිතක් පහළ වී ඇත. ලෝකය ශාස්වත ද? ලෝකය අශාස්වත ද? ලෝකය ආත්මවත් ද? ජීවිතයත් ශරීරයත් දෙකක් ද? එකක් ද? මේ ආදී දෘෂ්ටි සංකල්පනා ජාලයක පැටළුණ උන්වහන්සේ මේ පිළිබඳව විස්තරයක් අසා ගැනීමේ අදහසින් බුදුරජාණන් වහන්සේ කරා එළඹ ඒ දෘෂ්ටි පිළිබඳ විමසා ඒවාට බුදුරජාණන් වහන්සේ පිළිතුරු නොදුනහොත් සිවුරු හැර ගිහි ගෙට යන බව දන්වා සිටියේය.

”මාලූංකපුත්ත, මම ඔබට කවදා හෝ කීවෙමි ද? ‘එව මාලූංකපුත්ත. මම ඔබට මේ ප‍්‍රශ්නවලට පිළිතුරු කියමි, මා ළඟ පැවිදි වන්න’ කියා.”

”නැත, ස්වාමීනි.”

”ඔබ කවදා හෝ සිතුවෙහි ද පැවිදි වන්නට පෙර මා බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි පැවිදි වුවහොත් මේ ප‍්‍රශ්නවලට පිළිතුරු දෙනු ඇතිය කියා?”

”නැත, ස්වාමිනි.”
මෙබඳු මනස අවුල් වන ප‍්‍රශ්නවල එල්ලී සිටීම තමන්ට හෝ අනුන්ට හෝ කිසිදු ප‍්‍රයෝජනයක් නැති බව පැහැදිලි කිරීමට මාලූංකපුත්ත භික්ෂු නමට බුදුරජාණන් වහන්සේ මේ උපමාව විස්තර කළ සේක.

”හොඳින් විෂ කවන ලද ඊ තලයකින් විදිනු ලැබ විෂ ශරීරගත වූ මිනිසෙක් සිටියි. ඔහුගේ නෑහිතවත්තු ශල්‍ය වෛද්‍යවරයකු කැඳවා ගෙන එති. ඔහු එම වෛද්‍යවරයාට මෙසේ කියයි:

”මේ ඊ තලය විද්දේ ක්ෂත…

ඩාවින්ගේ පරිණාමවාදය : දැන මුතු

මිනිසාගේ පරිණාමය ගැන චාල්ස් ඩාවින් 1859 දී ලියූ ‘ඔන් ද ඔරිජින් ඔෆ් ස්පීසීස්’ නම් පොත මුද්‍රණයට දුන් ප‍්‍රකාශකයා එහි ප‍්‍රථම මුද්‍රණය වශයෙන් ඇනවුම් කළේ පිටපත් 1200 පමණය. ඒ පිළිබඳව ඩාවින් සිය නොසතුට පළ කළේ එතරම් විශාල ප‍්‍රමාණයක් කිසිසේත් අළෙවි කළ නොහැකි යැයි කියමිනි. එහෙත් එම පොතෙහි පිටපත් සියල්ලම එක් දිනක් තුළ අළෙවි විය.

විස්තර සඳහා බලන්න විකිපීඩියා විශ්වකෝෂයෙහි On the Origin of Species

මඬ පාර : තවත් සෙන් බොදු කතාවක්

තාන්සාන් හා එකිදෝ යන දෙදෙනා මඬ පාරක් දිගේ යමින් හිටියා. තද වැස්සක් ඒ වන විටත් වැටෙමින් තිබුණා.

පාරේ වංගුවක් ළඟට එද්දී එහි ලොකු මඬ වළක් තිබුණා. ඒ අද්දර ඔවුන්ට සේද කිමෝනාවක් හැඳි ලස්සන යුවතියක් දක්නට ලැබුණා. ඇය ඒ මඬ පාර හරහා යන්න බැරිවයි බලා ගෙන හිටියෙ.

”එන්න, කෙල්ලේ” කියූ තාන්සාන් එක්වරම ඇය ඔසවා ගෙන ගොස් ඒ මඬ වළෙන් එගොඩ කළා.

එකිදෝ ඒ නුදුටුවා වාගේ හයියෙන් හයියෙන් ඉදිරියට ගියා. තාන්සාන් දැරිවි පාරේ අනෙක් පැත්තෙන් තියා හැරී බලන විට එකිදෝ හුඟක් දුර ගිහින්. තාන්සාන් ගමන් වේගය වැඩි කර ගිහින් බොහොම අමාරුවෙන් එකිදෝට එකතු වුණා.

එකිදෝ එදා රාති‍්‍රයේ නවාතැන් ගත් පන්සලට යන තෙක් තාන්සාන් හා කතා බහ කළේ නෑ. තවදුරටත් නිහඬ ඉන්න බැරි වූ තැනයි එකිදෝ කතා කළේ. ”අපි හාමුදුරුවරුන් වුනාම කාන්තාවන් ළඟට යන්න හොඳ නෑ.” කී ඔහු තාන්සාන්ගෙන් මෙහෙම ඇහුවා:”විශේෂයෙන් ම ඒ අය තරුණ ලස්සන කාන්තාවන් නම් තවත් භයානකයි. ඔබ ඇයි එහෙම කළේ?”

”මම නම් ඒ ගෑනු ළමයා එතැන තියලා ආවා. ඒත් ඔබ තාම එයා ඔසවගෙන ඉන්නවද?” තාන්සාන් උත්තර දුන්නා.

(පර්සි ජයමාන්නගේ ‘සෙන් බොදු කතා’ ග‍්‍රන්ථයෙනි. මුද්‍රණය 2011)

ඉරි ඇති දන්තාලේප : පුංචි හිතට නැඟුණු ගැටලූ

කුඩා කල උදේ හවස දත් මදින හැම විට ම මගේ සිතට නැඟුණු ගැටලූවක් තිබුණා. ඒ ඉරි සහිත දන්තාලේපයට ඒ ඉරි එන්නේ කොහෙන් ද? යන්නයි. මෙය විසඳිය නොහැකි බරපතල ගැටලූවක් ලෙසයි, එදා මට හිතුණේ. මේ ඉරි, දන්තාලේප ටියුබය තුළ සුදු පැහැති දන්තාලේපය පුරා හැමතැන ම යොදා තිබෙනවා ද? එසේ නම් නියමිත රටාවකට ඒවා පිටතට එන්නේ කොහොම ද? ඒ සඳහා විශේෂ උපක‍්‍රමයක් යොදලයි, තියෙන්නෙ. ටිකක් ලොකු වෙන කොට ඉවර වුණු දන්තාලේප ටියුබයක් කපල බලන්න මට හිතුණා.



ඒ සඳහා භාවිත කරල තියෙන්නෙ ඉතා ම සරල උපක‍්‍රමයක්. ඒක යොදල තියෙන්නෙ දන්තාලේපයේ නොසලය Nozzle හෙවත් මුවවිට අසලයි. දන්තාලේපයට වර්ණ ඉරි රටාව දමන වර්ණ ආලේපය එහි වෙනම කුටීරයකයි, තැන්පත් කරලා තියෙන්නෙ. ටියුබයේ මුවවිට ඇතුළෙන් වටේට කුඩා සිදුරු කීපයක් තියෙනවා, සුදු දන්තාලේපය එළියට එන විට ඒ සමඟ එක්වන්නට හැකි වන විදියට. ටියුබය ඇතුළේ ඇති ලොකු ඉඩකඩෙහි අසුරා තියෙන සුදු දන්තාලේපය ඔබ දන්තාලේප ටියුබය මිරිකන විට ඇති වන පීඩනය නිසා නොසලයෙන් එළියට එනවා. ඒ පීඩනය ඉහළ කුටීරයේ ඇති වර්ණ යෙදූ ආලේපය ඇති කොටසටත් එක් විට ම දැනෙනවා. එහි ප‍්‍රතිඵලයක් වශයෙන් සුදු දන්තාලේපය එළියට එන විට ම පාට ඉරිත් ඒ දන්තාලේපය සමග එ…

ඉන්ෆ්ලූවෙන්සාව : වදනක් හැදුණු හැටි

ඉන්ෆ්ලූවෙන්සා කියන්නෙ ශ්වසන පද්ධතියෙ උඩු කොටසට වැලඳෙන තදබල ආසාදන තත්වයක්. ප‍්‍රතිශ්‍යාව, හෙම්බිරිස්සාව ආදියත් ඉන්ෆ්ලූවෙන්සා කියන නමින්ම තමයි, හැඳින්වෙන්නෙ. හෙම්බිරිස්සාවක් ඉක්මනින් සුව නොවුණොත් ඉන්ෆ්ලූවෙන්සා කියන තත්වයට හැරෙන්න පුළුවන්.


Influenza ඉන්ෆ්ලූවෙන්සා කියන රෝග තත්වයට ඒ නම ලැබුණෙ තාරකාවල හෙවත් ග‍්‍රහයන්ගේ නරක බලපෑම නිසා කියල විශ්වාසයක් ඉස්සර තිබුණු හින්දයි. ඉන්ෆ්ලූවන්ස් influence කියන ඉංගිරිසි වචනෙ තේරුම බලපෑම කියන එකයි. මහාමාරිය වැනි වසංගත ඇති වෙන්නෙත් මේ ග‍්‍රහයන්ගේ නරක බලපෑම නිසා කියලයි ඒ කාලෙ විශ්වාස කළේ.

ෆ්ලෙමින්ට අහම්බෙන් ලැබුණු පෙනිසිලින්

පෙනිසිලින් කියන ප‍්‍රථම ප‍්‍රතිජීවකය සොයා ගත්තෙ අහම්බෙන්. ඒ මීට අවුරුදු 83කට ඉස්සර, එනම් 1928 දී. ස්කොට්ලන්ත ජාතික ශාකාණු විද්‍යාඥ ඇලක්සැන්ඩර් ෆ්ලෙමින් එංගලන්තයේ පිහිටි ඔහුගේ පරීක්ෂණාගාරයේ පරීක්ෂණවල නිරතව සිටිය දී අමතක වීමක් නිසා කෙරුණු අහඹු සොයා ගැනීමක්. ඔහු කරමින් සිටි බැක්ටීරිවේදීය පරීක්ෂණවලදි අමතකවීමකින් බැක්ටීරියා හෙවත් ශාකාණු දමා තිබුණු පැතලි දීසියක් වසා දමා තිබුණේ නෑ. එහි ඉහළ මාලයේ පරීක්ෂණ පවත්වමින් සිටි පර්යේෂකයකුගේ නොසැලකිල්ල නිසා ඔහු පරීක්ෂණයට භාවිත කරමින් සිටි දිලීරයෙන් කොටසක් සුළඟට ගසාගෙන ගිහින් ඇරලා තිබුණු ජනේලෙන් පිටතට ගියා. ඒවා ෆ්ලෙමින්ට වහන්නට අමතක වූ පැතලි දීසියේ තිබුණු ස්ටැපිලොකොකයි බැක්ටීරියා රෝපණයක් මත වැටුණා. පසුවදා ඔහුට දැක ගන්නට ලැබුණේ එම දීසියේ බැක්ටීරියාවලින් කොටසක් විනාශ වී ඇති බවයි. එහෙම විනාශ වුණේ ඉහළ මාලයෙන් ගසාගෙන ආ දිලීර කොටස්වලින්. ඒ තමා පෙනිසිලින් Penicillin.

රජතුමා ඉබිතුමා කළ හැටි : තවත් අන්දරේගේ කතාවක්

දවසක් රජතුමා පිරිවර සමග දෝලාවෙන් ගමනක් ගියේය. මිනිස්සු හතරදෙනෙක් දෝලාව ඔසවා ගෙන ගියහ. එදා අන්දරේ ද රජතුමා සමග ගමනට එක්වී දෝලාව පසෙකින් යමින් සිටියේය. අතරමඟදී රජතුමා මග අයිනේ විශාල ඉබ්බකු සිටිනු දුටුවේය. එත් ඒ නොදුටුවාක් මෙන් ගමන ගිය රජතුමා පසුවදා උදේ අන්දරේ රාජ සභාවට ආ පසු කවි තේරවිල්ලක් කියන්ට තෝරන්නට හැකිදැයි ඇසීය.

‘‘රජතුමනි, ඒ මොකක්දැයි අහන්නෙ නැතුව තෝරන්න පුළුවන්දැයි කියන්නෙ කොහොමද? උදහස් නොවී කවිය වදාරන්ඩ. පුළුවන් නම් තෝරනවා’’ අන්දරේ කීවේය.

‘‘එහෙනම් මෙන්න අහගන්න’’ කී රජතුමා උස් හඬින් මේ කවිය කීවේය.

දාර දෙකයි එක තැන මුල් කර     තැනුවා
පාර තිහක් තැලූවට බියකුත්        නැතුවා
කොන් සතරයි කනු සතරයි ගෙට   ඇතුවා
තෝරාපන් ඊයේ මග දී               දුටුවා

ඒ කවිය කියනවාත් සමගම අන්දරේට කලින් දවසේ රජතුමා සමග යද්දී දුටු ඉබි රාජා මතක් විය. රජතුමාට විහිලූවක් කරන්නට සිතූ අන්දරේ පිළිතුරු දුන්නේ මේ තේරවිලි කවියෙනි.

දාර දෙකක් එක ළඟ එක           ගැවසීය
වටපිට යන කලට කනු සතරින්        යාය
ගෙට වැඩි කලට කිසි බියකුත්     නැතුවාය
මට දැනෙනා ලෙසින් මහරජ        ඉබ්බාය

මිනිසුන් හතර දෙනකු ඔසවාගත් දෝලාවකින් තමන් …

ලොව කෙටි ම ලියුම් ගනුදෙනුව කළ වික්ටර් හියුගෝ

ලෝක සාහිත්‍ය ඉතිහාසයේ විශිෂ්ටතම චරිතයක් ලෙස සැලකෙන වික්ටර් හියුගෝ උපතින් ප‍්‍රංශ ජාතිකයෙකි. ඔහු නවකතාකරුවකු පමණක් නොව කවියකු, නාට්‍ය රචකයකු, ඔපෙරා රචකයකු, චිත‍්‍රශිල්පියකු, නිදහස් චින්තකයකු, මානව හිමිකම් කි‍්‍රයාකාරිකයකු මෙන් ම ප‍්‍රකට දේශපාලන චරිතයක් ද විය. වික්ටර් මාරී හියුගෝ නමින් 1802 පෙබරවාරි 26 වැනිදා ප‍්‍රංශයේ දී උපන් ඔහු කුඩා කල දස්කම් පෑවේ කවියකු ලෙසය. ඒ ප‍්‍රාථමික පාසල් සිසුවකුව සිටියදීය. ඔහු මුලින් ම පළ කළේ ද කවි පොතකි. ඔහුගේ ඉතා දිගු සාහිත්‍ය ජීවිතය පුරා ම සෑම දිනකම පද්‍ය පේළි 100ක් ද ගද්‍ය පිටු 20ක් ද ලියන්නට සමත් වූ බව සඳහන්ය. 

යොවුන් වියේ දරිද්‍රතාවෙන් බොහෝ සේ පීඩා විඳි ඔහු, 1822 ලියූ කවි එකතුවක් නිසා පැහැදීමට පත් ප‍්‍රංශයේ 18 වැනි ලූවී රජු ඔහුට වාර්ෂික විශ‍්‍රාමික පාරිතෝෂිකයක් ද පිරිනැමුවේය. රාජ්‍ය පාලකයන්ගේ ගෞරවයට පාත‍්‍ර වූ ඔහු ඇතැම් විටෙක රාජ්‍ය පාලකයන්ට එරෙහි ව අභීතව සටන් වැදුණු අවස්ථා ද බොහෝය. ඒ නිසා විටෙක ඔහුට සිය මවුබිමින් පිටුවහල් වී සිටීමට ද සිදු විය.
ඔහු ජීවත්ව සිටියදී පළ වූ පොත් සිය ගණනකි. එසේ ම ඔහු 1885 මැයි 22 වැනිදා මිය ගිය පසු පළ වූ කෘති ද තිස් ගණනකි. …

බීම බටයේ උපත - නළපාන : ළමා සිතට ජාතක පොතෙන්

අද මුළු ලොව පුරා ජනපි‍්‍රය බීම බටයේ සංකල්පය මුලින් ම ආවේ ද මේ නළපාන ජාතක කතාවෙනි.  නළපාන යන්නෙහි අරුත ද බීම බටයයි. බොහෝ සේ ජනපි‍්‍රය මෙම කතාව කවුරුනුත් දන්නා එකක් වුවද මෙහි දී එය කෙටියෙන් දැක්වීම අවශ්‍යයයි සිතමි.  


බුදුන් වහන්සේ විසින් මේ ජාතක කතාව දේශනා කරන ලද්දේ භික්ෂු පිරිසක් සමග කොසොල් ජනපදයෙහි චාරිකා කරමින් සිටියදීය. නළපාන ගම නළපාන පොකුණු තෙර දී ඒ අසල වැවී තිබුණු බටගස්වල දඬු ගැට නැති එ්වා බව දුටු භික්ෂූහූ බුදුන් වහන්සේගෙන් ඒ බට දඬුවල ගැට නැති වූයේ කුමක් නිසාදැයි විමසූහ. ඊට පිළිතුරු දුන් උන්වහන්සේ ‘එය මාගේ පෙර අධිෂ්ඨානයකැ’යි කියා පෙර ආත්මයක සිදු වූ මෙම අතීත කතාව දේශනා කර ඇත්තේ එම අවස්ථාවේ දීය.

ඈත අතීතයේ ඒ පෙදෙස මහ වනාන්තරයක් විය. එකල බෝසතාණන් වඳුරු රාජයකුව ඉපිද සිටියේ  වඳුරන් අසූදහසක පිරිවරක් සමගය. ඒ වඳුරු රැුලෙහි නායකයා වූ බෝසතාණෝ පිරවර වඳුරන් අමතා මෙසේ කීහ: ”මේ වනයේ නොයෙක් විෂ පලතුරු සහිත ගස් ඇත. ජලරකුසන් අරක්ගත් පොකුණු ඇත. මගෙන් නො විමසා ඉන් පෙර නොකෑ දෙයක් නො කෑ යුතුය. මට නො කියා පෙර පැන් බීම නො කළ පොකුණකින් පැන් බීම නො කළයුතු ය. හැම විට ම මෙය සිහියේ තබා ගත යුතුය.”

වනයේ ඇවිද…

වසර දෙකක් පමණ හෙද සේවයේ යෙදුණු නයිටිංගේල්

ඇය ‘හෙද සේවයේ පුරෝගාමී මාතාව’ ‘පහනක් අතින් ගත් කාන්තාව’ යන විරුදාවලියෙන් පුදනු ලැබුවාය. ඒ හෙද සේවයේ වැදගත්කම ලොවට පහදා දීම වෙනුවෙනි. ඒ අන් කිසිවකු නොව ෆ්ලොරන්ස් නයිටිංගේල් මැතිනියයි. හෙද සේවයට ඇතුළත් වන හැම කෙනකුම දිවුරුම් දෙන්නේ ඇය සිහි කරමිනි. එහෙත් ඇය හෙද සේවයේ යෙදුණේ ඇගේ මුළු ජීවිත කාලය තුළම වසර දෙකක් වැනි කෙටි කාලයක් පමණය. ඇය සාත්තු සේවයේ යෙදුණේ කි‍්‍රමියානු යුද සමයේ දී සොල්දාදුවන් සුවපත් කිරීම පිණිසය. ඇය එම සේවයේ යෙදෙද්දී වැලඳුණු උණ රෝගයක් නිසා දරුණු ලෙස ඔත්පල වූවාය. ඒ නිසාම ඇය ඇගේ ජීවිතයේ අවුරුදු පණහක් පමණ වූ ඉදිරි කාලය ගත කළේ ආබාධිත අයකු ලෙසය.

ලොව වැඩිම කලක් පැවති අගනුවර අනුරාධපුරය ද?

ශී‍්‍ර ලංකාවේ කොළඹ සිට කි.මී 200ක් (සැ. 127 1/2) දුරින් මෙරට උතුරුදිග තැනිතලාවෙහි මල්වතු ඔයබඩ පිහිටි මෙම නගරය මුහුදු මට්ටමේ සිට උස අඩි 295ක් ඉහළින් පිහිටා ඇත. 1874 සිට උතුරු මැද පළාතේ අගනුවරය. මහ නගර සභාවකින් පාලන කෙරේ. සාමාන්‍ය වාර්ෂික වර්ෂාපතනය අඟල් 57කි. පිහිටීම: 80 24E 08 21 N ජනගහනය: (සං.2001) 56,632. මෙම නගරය ශුද්ධ නගරය හා නව නගරය යනුවෙන් කොටස් දෙකකින් යුක්තය. පුරාවස්තු හා බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන, වෙහෙර විහාර ඇත්තේ ශුද්ධ (පැරණි) නගරයේයි. ලෝකයේ දීර්ඝ ඉතිහාසයක් ඇති එමෙන් ම ඉමහත්  පෞරාණික වටිනාකමක් ඇති එම භූමිය ආරක්ෂා කර ගනු පිණිස නිවාස, විදුහල්, වෙළෙඳපොළ, අන්‍යාගමික ගොඩනැගිලි ආදිය මල්වතුඔයේ නැගෙනහිර ඉවුරෙහි ඉදි කළ නව නගරයට ගෙන යනු ලැබීය.

කි‍්‍ර. පූ. 4 වැනි සියවසෙහි පටන් කි‍්‍ර. ව. 11 තෙක් අවුරුදු 1500ක පමණ කාලයක් ලංකාවේ ප‍්‍රධාන රාජධානිය වූයේ අනුරාධපුරයයි. ලෝකයේ අඛණ්ඩව වැඩිම කලක් රාජධානියක් ලෙස පැවති මෙය මෙරට ඓතිහාසික නගර අතරින් වැදගත් ම තැනක් උසුලයි. පළමුවන වරට ලංකාවේ බුදු සසුන පිහිටුවන ලද්දේ අනුරාධපුරයේ වීමත්, ලොව පැරණිතම වෘක්ෂය ලෙස ලිඛිත ඉතිහාසයක් ඇති ශී‍්‍ර මහා බෝධීන්වහන්සේ වැඩ හිඳ…

ඒකත් එහෙමද? : තවත් සෙන් බොදු කතාවක්

හකුයින් කියන සෙන් ගුරුවරයා පිරිසිදු ජීවිතයක් ගත කළ අයෙකු ලෙස ප‍්‍රකටව සිටියා. ඒ නිසා බොහෝ දෙනා ඔහුට ගෞරව කළා.

ඒ ළඟපාත ලස්සන ජපන් තරුණියක් ජීවත් වුණා. ඇගේ දෙමාපියන් ධනවත් අය.
තාත්තා පොහොසත් මුදලාලි කෙනෙක්. හදිසියේ ම ඒ දෙමාපියන්ට දැන ගන්න ලැබුණා, ඒ තරුණිය මවක් වෙන්න යන බව.

මේක අහලා ඒ දෙමාපියන්ට හොඳටෝම තරහ ගියා. ඔවුන්ට දැන ගන්න  ඕනැ වුණා දරුවගෙ තාත්ත කවුද කියල දැන ගන්න. ඒත් ඇය කියන්න කැමති වුණේ නෑ. අන්තිමේ දී නොයෙකුත් තාඩන පීඩන කරලා ඇයගෙන් අහ ගත්තා, දරුවගේ පියා කවුද කියලා. ඒ තමා හකුයින්.

දෙමාපියන් ඒක අහපු ගමන්ම තරහෙන් පිපිරි පිපිරි එතුමා හමුවෙන්න ආරාමයට ගියා. ඔවුන් කී සියල්ල එතුමා නිහඬව අහගෙන හිටියා.

අවසානයේ දී එතුමා මෙහෙම කිව්වා:”ඒකත් එහෙමද?”

”ඒකත් එහෙමද කියල හරියන්නෙ නෑ. අපි දරුවා ලැබුණාම ඔබට ගෙනත් දෙනවා.” දෙමාපියන් යන්න ගියා.

දරුවා උපන්නාට පස්සෙ ඔවුන් දරුව ව අර ගෙන ගිහින් සෙන් ගුරුතුමාට බාර දුන්නා. ඔවුන් එතුමාට කළේ ලොකු ලැජ්ජාවක්. එතුමාගේ පිරිසිදු ජීවිතයට ලොකු කැලලක් සිදු වුණා. ඒත් එතුමා එයින් මඳක්වත් සැලූණේ නෑ. කිසිත් මුවින් නොබැණ දරුවාව බාර ගත්තා. අසල්වාසීන්ගෙත් උදවු ඇතුව ඒ දරුව…

බලවන්තයා : සූෆි උපමා කතා

හමුදාවක එක් ජනරාල්වරයෙක් තම කණ්ඩායමෙන් වෙන් ව වල්මත් වී රට හරහා යන්නේ එක් කුඩා ගමකට ආවේය. ඔහු යායුතු මග සොයා ගත නොහැකිව සිටියද තම තත්වය අමතක කර සිටියේ නැත.

ගැමියෝ ඔහු වටා රොක් වූහ. ඔහු අණ දුන්නේය. තම අශ්වයාට ආහාර දෙන්නැයි ඔහු ගැමියන්ට අණ දුන්නේය. ඔවුන් ඒ අණ පිළිපැද්දේ නැත. අශ්වයා සඳහා ස්තාලයක් පිළියෙල කරන්නැයිද තමාට ජලය හා පොරෝණා සපයන්නැයිද ඔහු නියෝග කළේය. ඒත් කිසිවෙක් ඔහු කී දේ කරන්නට ඉදිරිපත් නොවූහ.

‘නුඹලා මේ මොහොතේ ම මගේ අණ පිළිපැද්දේ නැති නම් මම නුඹලාට දැඩි දඬුවම් පමණුවනවා’ ජනරාල්වරයා රැුස්ව සිටි පිරිසට තර්ජනය කරමින් මොර දුන්නේය.

ගැමිනායකයා මෙහිදී ඉදිරියට ආවේය. ‘‘මට පෙනෙන්නෙ නෑ ඔහේ එච්චර බලවන්තයෙක් කියල. ඉතින් ඔහේ කොහොමද ඒ වගේ දෙයක් අපට කරන්නෙ’’ ඔහු ජනරාල්වරයාගෙන් ඇසීය.

ජනරාල්වරයා එයින් වඩාත් කෝපාවිෂ්ට විය. ‘‘මං තමුසෙලට මොකුත් කරනව නෙමෙයි, මං අණ දෙනවා’’ ඔහු දැඩි ස්වරයෙන් කීවේය.

‘‘අණ දෙනව කිව්වේ මොකක්ද?’’ ගැමිනායකයා ඇසීය.

‘‘මං කියනව කර්නල්ට, කර්නල් කියනව මේජර්ට, මේජර් කියනවා කපිතන්ට, කපිතන්
කියනවා ලූතිනන්ට, ලූතිනන් කියනව සාජන්ට්ට,   සාජන්ට් අරන් එනව භට පිරිසක්. ඇවිත් නුඹලාව බිත්ත…

තේ කෝප්පය : සෙන් බොදු කතා

නැන්-ඉන් ජපන් සෙන් ගුරුවරයෙක්. මෙයිජි (1868-1912) යුගයේ තමයි, ජීවත් වුණේ. ඔහු හමුවීමට විශ්ව විද්‍යාල මහාචාර්යවරයෙක් ආවා, සෙන් ගැන ඉගෙන ගන්න ආසාවෙන්.

මුලින් ම නැන්-ඉන් ඔහුට තේ පැන් පිරිනැමුවා. ඔහු අමුත්තාගේ කෝප්පයට තේ වත් කළා. ඒ කෝප්පය පිරී ඉතිරී ගියා. ඒත් නැන්-ඉන් තේ වත් කරන එක නතර කළේ නෑ.

මහාචාර්යවරයා ඒ දෙස ගල් ගැසී බලා සිටියා. තේ පිරී ඉතිරී යනවා. තවදුරටත් බලා ඉන්න බැරි තැන මහාචාර්යවරයා හඬ අවදි කළා. ”ඒක පිරිලා නෙ. තවත් වත් කළාට වැඩක් නෑ”

”මේ කෝප්පෙ වගේ ඔබේ ඔළුවත් අදහස් හා සිතිවිලිවලින් පිරිලා ඉතිරිලයි තියෙන්නෙ. මං ඔබට සෙන් කියා දෙන්නෙ කොහොමද මුලින් ඔබ ඔබේ කෝප්පය හිස් කර ගත්තෙ නැත් නම්” නැන්-ඉන් කීවා.

(පර්සි ජයමාන්නගේ ‘සෙන් බොදු කතා’ ග‍්‍රන්ථයෙනි. මුද්‍රණය 2011. ISBN 978-955-677-085-8)

අපකීර්තිය මැකූ නොබෙල් ත්‍යාගය

ඇල්ෆ‍්‍රඞ් නොබෙල්ගේ නයිට්රොග්ලිසරීන් තැනූ කම්හල පුපුරා ගියේය. ඒ සමග නොබෙල්ගේ සහෝදරයාද මරුමුවට පත් විය. ස්වීඞ්න් රජය ඒ කම්හල නැවත ගොඩනැඟීමට අවසර දුන්නේ නැත. පළමුවරට ඩයිනමයිට් නිපදවූ නොබෙල් ඒ කාලයේ අය සැලකුවේ දුෂ්ට ලෙස විනාශය නිෂ්පාදනය කළ සමාජ විරෝධී පිස්සු විද්‍යාඥයකු ලෙසයි. ඔහු ඒ අපකීර්තිය මකා ගන්නට ඉතිරි මුළු ජීවිත කාලයම වෙහෙසුණේය. මරණයෙන් පසු ඔහු ඒ අරමුණ ජය ගත්තේ ය. ඒ ඔහුගේ අන්තිම කැමැත්ත අනුව සියලූ දේපළ, ලොව සුවිශේෂ දක්ෂයනට හිමි වන අසම සම්මානය වූ කීර්තිමත් නොබෙල් ත්‍යාගය වෙනුවෙන් කැප කිරීමෙනි.

ලේ උරා බොන වැම්පයර් වවුලා

වැම්පයර් වවුලා උගේ පෙනුමේ තරමට දරුණු නැත. ඌ ලේ උරා බොන සත්වයාගේ ගෙල උගේ උල් දත්වලින් සිදුරු කර ලේඋරා බොන්නේ නැත. ඒ වෙනුවට ඌ කරන්නේ දත්වලින් ගොදුරේ නිරාවරණ සම හෙමින් සීරීමයි. නිදා සිටින ගොදුරට නොදැනෙන තරමට සෙමින් මදු ලෙසින් කරන මෙම සීරීමෙන් පසු උනන ලේ හෙමින් සීරුවේ උරා බීම උගේ සිරිතයි. මෙය කෙතරම් සියුම් ලෙස කරන්නේ ද යත් නිදන්නා අවදි නොකරම තම කටයුත්ත කර ගෙන යාමට ඌට පුළුවන.

ඔයාගෙ ලේසියට : අන්දරේ ගැන තවත් කතාවක්

අන්දරේ කුඩා කාලේ දවසක් උදේ පාන්දරින් අම්මා දුන් කාසි අරගෙන ආප්ප ගේන්ට ආප්ප ගෙදර ගියේය. ආප්ප උයන ගෙදර තිබුණේ අන්දරේලාගේ ගෙදරට ටිකක් ඈතිනි.

අන්දරේ එහි යන විට ආප්ප අම්මා ආප්ප උයමින් සිටියාය.

‘මටත් ආප්ප දෙන්න’ අන්දරේ ඉල්ලූවේය.

ආප්ප අම්මා කුඩා අන්දරේ දෙස බලා උයමින් සිට ආප්ප අතරින් ප‍්‍රමාණයෙන් කුඩා ආප්ප තෝරා අන්දරේ ඉල්ලූ ආප්ප ගණන ඔහුට දුන්නාය.

අන්දරේ කතා නැතිව ඒ කුඩා ආප්ප ගෙදර ගෙන ගොස් කෑවේය. ඒත් ආප්ප අම්මා තමාට කුඩා ආප්ප තෝරා දුන් හැටි අමතක කරන්නට අන්දරේට බැරි විය.

අන්දරේ ආප්ප අම්මාට පාඩමක් උගන්වන්නැයි සිතා පසුවදාත් ආප්ප ගෙන්නට ගියේය.

පසුවදාත් ආප්ප අම්මා කුඩා ආප්ප තෝරා අන්දරේට දුන්නාය.

‘මොකද මේ  ආප්ප පුංචි ?’ අන්දරේ ආප්ප අම්මාගෙන් ඇසුවේය.

‘ඒ පුංචි ඔයාට ගෙනියන්න ලේසි වෙන්න’ ආප්පා අම්මා සිනාසෙමින් කීවාය.

අන්දරේ කිසිවක් නොකියා කාසි ටික ආප්ප අම්මා අතට නොදී වට්ටියට දමා ඉක්මනින් යන්නට ගියේය.

මොකක් හරි හොරයක් ඇතැයි සිතු ආප්ප අම්මා ඉක්මනට මුදල් ගණන් කර බැලූවාය. එහි තිබුණේ කාසි අඩුවෙනි.

‘ඒයි අන්දරේ ළමයො, ඔහොම හිටපන්.’ අප්ප අම්මා අන්දරේ පස්සෙන් යන්නට විය.

‘ඇයි හිටින්නේ?’ අන්දරේ දුවන වේගය වැඩි කර…

ශී‍්‍ර ලංකාවේ කුරුඳු සමග මීපැණි දිව ඔසුවක්

ශී‍්‍ර ලංකාවේ කුරුඳුවල ඇති ඖෂධීය ගුණය ගැන ලොව පුරා බොහෝ කතාබහ ඇති වී තිබේ. වෛද්‍ය ක්ෂේත‍්‍රයේ විවිධ අංශ අතරත් පර්යේෂකයන් අතරත් කුරුඳුවල ගුණ ගැන විශ්වාසයක් ඇති වී තිබේ. දැන් කුරුඳු පිළිබඳ විවිධ අධ්‍යයනයන් ද ලොව පුරා සිදු කෙරේ. ඒ සමහර අධ්‍යයනයන්ට අනුව දෙවන ගණයේ දියවැඩියාවෙන් පෙළෙන රෝගීන්ගේ  රුධිරයේ ග්ලූකෝස් මට්ටම හා කොලෙස්ටරෝල් මට්ටම වැඩි දියුණු කිරීමට කුරුඳු සමත් වන බව හෙළි වී තිබේ.

කුරුඳු හා මීපැණි මිශ‍්‍ර කොට ආහාරයට ගත් විට බොහෝ රෝග සුවපත් වන බව දැන් සොයා ගෙන තිබේ. මීපැණි ලෝකයේ බොහෝ රටවල ආහාරයක් මෙන් ම ඖෂධයක් ලෙස භාවිත කෙරේ. අද විද්‍යාඥයන් පවා මීපැණි බොහෝ රෝගවලට පිළියම් සඳහා ඵලදායී ලෙසින් යොදා ගත හැකි බව පිළිගෙන තිබේ. එපමණක් නොව කිසිම අතුරු ආබාධයක් නැතිව මීපැණි  ඕනෑම රෝගයකට භාවිත කළ හැකි බවද විද්‍යාඥයන් විසින් පිළිගෙන තිබේ. මීපැණිවල ඇති ඖෂධීය ගුණය නිසා දේශීය වෛද්‍ය ප‍්‍රතිකාරවල දී නොයෙක් විට ගන්නා බවද නොරහසකි.

මේ පිළිබඳව දැනටමත් අපේ රටේ ද අධ්‍යයනයන් කර ගෙන යනු ලැබේ. ජාතික විද්‍යායතනය හා කොළඹ වෛද්‍ය පීඨය එක්ව කරන එවැනි එක් අධ්‍යයනයක් ශායනික පරීක්ෂණ මට්ටමේ පවතින බව කුරුඳු සාරයෙන් ලද…

රෝබ්ලින් ඉදි කළ නුදුටු පාලම

ජෝන් ඒ. රෝබ්ලින් (1806-69) ඇමරිකාවේ විසූ පුරෝගාමී පාලම් නිර්මාතෘවරයෙකි. පාලම් සැලසුම් කොට ඉදි කළ ඔහුට ඔහුගේ විශිෂ්ටතම නිර්මාණය වූ බෲක්ලින් පාලම නිමවන්නට පෙර මිය ගියේය. ඒ පාලමේ ඉදිකිරීම් අවසන් වූයේ 1883 දීය. පාලම ඉදිකිරීමට පෙර එය ඉදිකිරීමට සැලසුම් කළ වැඩබිම නිරීක්ෂණය කරන්නට ගිය ගමනක දී තුවාල ලත් ඔහු පිටගැස්ම නිසා රෝගීව මිය ගියේය. පියා මෙන්ම දක්ෂ ඉංජිනේරුවකු වූ ඔහුගේ පුත් වොෂින්ටන් (1837-1926) පියාගේ සිහිනය සැබෑ කරවීමට කැපවී කටයුතු කළේය. 1873 දී ඉදිකිරීම් කටයුතු කරද්දී ගඟ යට ඉදිකරමින් තිබූ සම්පීඩ්‍ය කොන්කී‍්‍රට් කුටි තුළ දී දියයට කිමිදෙන්නන්ට මුහුණපාන්නට වන විසම්පීඩන රෝග තත්වයට ඔහු ගොදුරු විය. එහි ප‍්‍රතිඵලයක් වශයෙන් බලවත්සේ රෝගාතුර වූ ඔහුට යළි පියවි තත්වයට පත් වීමට නොහැකි විය. එහෙත් ඔහු ඒ කටයුත්ත අත්හැරියේ නැත. එතැන් සිට එහි ඉදිකිරීම් කටයුතු නිරීක්ෂණය කරමින් උපදෙස් දුන්නේ බ්රූක්ලින්හී පිහිටි ඔහුගේ නිවසේ ජනේලයකින් බලමිනි. ඉදිකිරීම් කළ අය හා සබඳතා පැවැත්වීමට ඔහුට සහය වූයේ ඔහුගේ බිරිඳය.

මිනිසා හදා ගත් අශ්වයා

අශ්වයා මුලින් ම සිටියේ කුඩා සතකු හැටියටය. ඌට මිනිසකු පිට උඩ ගෙන යාමට හැකියාවක් තිබුණේ නැත. එහෙත් උගෙන් මිනිසා හදා ගත් අද අප හඳුනන අශ්වයා, මුල් සත්වයාට වඩා ප‍්‍රමාණයෙන් විශාල එකෙකි. මැදපෙරදිග හා යුරෝපයේ එෙඬ්ර ගෝති‍්‍රක ජනයා විසින් විශේෂයෙන් බෝ කර හදා වඩා ගත් මේ අශ්වයා මුලින් යොදා ගත්තේ යුද කටයුතුවලටය. අශ්වයාගේ ආදීමයා ලෙස සැලකෙන ඉයෝහිපුස් නම් සත්වයා මීට වසර මිලියන 60කට පමණ පෙර අඩියකට වඩා උස් නොවීය.

අශ්වයන් ගොවිපළවල වැඩට යොදා ගැනීම 12 වැනි සියවස තෙක් සාමාන්‍ය දෙයක් නොවීය. එයට හේතුව රෝම යුගයේ පටන් ඒ කාලය වනතෙක් අශ්වයාගේ පපු පෙදෙසට යෙදූ සන්නාහයෙන් ගොවිපළ වැඩ කාර්යක්ෂමව කළ නොහැකි වීමය. ඒ වෙනුවට 12 වැනි සියවසේදී බර ඇදීමට පහසුවන සේ උරහිසට යොදන සන්නාහය හෙවත් අශ්ව කොලරය නිපදවීමත් සමග තත්වය වෙනස් විය. අශ්වයා වැඩි බරක් අදින ගොවිපළ කටයුතුවලට නැතිවම බැරි සතකු විය.

අන්දරේ සහ රන් කැවුම් පූජාව

බ්ලොග් කරුගේ ඉල්ලීම පරදි ඉදිරිපත් කරමු.



අන්දරේ වාසය කල ප්‍රදේශයේම එක් ධනවත් මහලු වෙළෙන්දෙක් විය. දිනක් මේ මහලු වෙළෙන්දාට මාරාන්තික රෝගයක් සෑදිණි. දිනෙන් දින දුර්වල වූ මොහු මිය යන බව තේරුම් ගත් වෙළෙන්දාගේ පුතා සිය පියා අවසන් කාලය පුරා හැකිතරම් සතුටින් තැබීමට පියවර ගත්තේය. කල්ගත විය රෝගය උත්සන්න වී වෙළෙන්දා මරණාසන්න විය. මේ මරණාසන්න මොහොතේ ඔහුට කැවුම් කෑමේ බලවත් ආසාවක් පහළ විය. මෙය දැනගත් පුතා සිය ගෙදර කැවුම් පිසීමට ගියොත් පමා වන නිසා අසල ගෙදරකින් කැවුම් සොයාගෙන එන ලෙස දන්වා සේවකයෙකු පිටත් කළේය. නමුත් අවාසනාවකට මෙන් කැවුම් ගෙන ඒමට පෙර මහලු වෙළෙන්දා මරුමුවට පත් විය. පියාගේ අභාවයටත් වඩා වෙළඳ පුත්‍රයා දැඩි ලෙස ශෝකයට පත් වූයේ පියාගේ අන්තිම කැමැත්ත ඉ‍ටු කිරීමට නොහැකි වීම ගැනයි.

එම අභාවයෙන් තුන් මසකට පසු වෙළඳ පුත්‍රයා දානය දීම සඳහා හාමුදුරුවරුන්ට ආරාධනා කිරීමට පන්සලට ගියේය. ඔහු ඒ වන විටත් සිතමින් සිටියේ පියාගේ අන්තිම කැමැත්ත ගැන වූ අතර ඒ ගැන නරක සිහින පවා පෙනෙමින් ඔහුට තිබුණි. අවසානයේදී හෙතෙම එම ගැටලුව පන්සලේ නායක හාමුදුරුවන්ට පැවසුවේය. මේ කදිම අවස්ථාවෙන් ප්‍රයෝජන ගැනීමට සිතූ හාමුදු…

අන්දරේගේ ගොන්කමක්

අන්දරේ පැරණි සිංහල රජ දවස විසූ රජ වාසල කවටයාය. ඔහු රජුගේ අණ පරිදි නිතරම රජවාසලට ගොස් රජු පිනවීමට නොයෙක් දෑ කීවේය. කවටකම් කිරීමට රජ වාසලට නොගිය දවසක අන්දරේ මහනුවර සිට ගම්මැද්දෙන් වෙනත් ගමනක් යමින් සිටියේය.

මෙසේ ගම්මැද්දෙන් යමින් සිටිය දී අන්දරේට මිනිසුන් දෙදෙනකු හමු විය. ඔවුන් දෙදෙනා තවලමක් දක්කා ගෙන පුත්තලමේ සිට මහනුවරට ලූනු ගෙනා වෙළඳ පිරිසට අයත් අය වූහ. ඔවුන්ගේ තවලමට අයත් හරකකු නැති වූ බව කියමින් විපරම් කරමින් ගිය මේ වෙළඳුන් දෙදෙනා අතරමගදී හමුවූ අයට ඒ බව කීහ. ඒ අසා සිටි අන්දරේ එක්වරම ඔවුන් ඉදිරියට ගොස් මෙසේ ඇසුවේය.

”ඔහෙලාගේ ගොනකු නැති වුණා නේද?”

”අනේ, ආයිබොවන්, ඌ දැක්කාද?” වෙළඳුන් දෙන්නාම එකවර ඇසූහ.

”උගේ කකුලක් කොර ගහනවාද?” අන්දරේ ඇසීය.

ඊට උත්තර නොදී අන්දරේ තවත් ප‍්‍රශ්නයක් ඇසීය. ”උගේ එක ඇසක් අන්ධයි නේද?”

”එහෙමයි, ඌ ඉන්නේ කොහේද?” වෙළෙන්දෝ මහත් උනන්දුවෙන් ඇසූහ.

අන්දරේ ඊටත් උත්තර නොදී ඔවුන්ගෙන් තවත් ප‍්‍රශ්නයක් ඇසුවේය. ”ඒ ගොනාගේ ඉස්සරහ දතක් වැටිලා නේද?”

”ඔව්, ඔව්, ඒ තමා අපේ ගොනා. අනේ අපට අපේ ගොනා දෙන්න” වෙළෙන්දෝ අන්දරේගෙන් ඉල්ලා සිටියහ.

”ඔය කියන ගොනා මං කොහොම දෙන්නද? මම ඌ ඇහින්වත් ද…

නොබෙල් ත්‍යාගය දී දිවි ගලවා ගනියි

කායික විද්‍යාඥයකු වූ ඔටෝ ලොයිවී Otto Loewi ස්නායු කි‍්‍රයාකාරිත්වය ගැන, විශේෂයෙන් ම ස්නායු තුඩුවලින් නිපදවෙන රසායන ද්‍රව්‍ය ගැන  පර්යේෂණ කරමින් සිටියේය. 1921 එක් රාති‍්‍රයක පාන්දර තුනට විතර අවදිවූ ඔහු එවේලේ ම සිතට ආ පර්යේෂණ නිමිත්තක් ගැන සටහනක් තබා යළි නින්දට ගියේය. පසුවදා අවදිවූ ඔහු අඳුරේ ලියා තැබූ සටහන ගෙන බැලූ විට එහි ලියා තිබූ කිසිවක් කියවිය නොහැකි විය. පසුදාත් පාන්දර තුනට ඔහු ඇහැරුණේය. ඒත් ඒ වතාවේ එය සටහන් කරනු වෙනුවට ඔහු කෙළින් ම රසායනාගාරයට ගොස් වැඩ පටන් ගත්තේය. පැය දෙකක් ඇතුළත ඔහුට එතෙක් න්‍යායත්මකව සිතා සිටි දෙය ඔප්පු කළ හැකි විය. ස්නායු උත්තේජනයෙන් රසායනික ද්‍රව්‍යය නිපදවෙන බවත් එම රසායන ද්‍රව්‍ය කෙළින් ම ලබාදීමෙන් ස්නායු කි‍්‍රයාකාරිත්වයක් නොමැතිව වුවද වෙනත් හෘදයක් උත්තේජනය කළ හැකි බවත් ඔහු සොයා ගත්තේය. ඒ රසායනික ද්‍රව්‍යය නිශ්චිත වශයෙන් ම ඇසෙටිල්කෝලින් බව පර්යේෂණ ඔස්සේ සොයා ගත්තේ ඉංගිරිසි ජාතික ජීව විද්‍යාඥ හෙන්රි හැලට් විසිනි. ඒ නිසා 1936 දී වෛද්‍ය විද්‍යාව හා කායික විද්‍යාවට අදාළ නොබෙල් ත්‍යාගය සම සමව ඔවුන් දෙදෙනාට ම හිමි විය.

හිට්ලර්ගේ ජර්මනිය ඔස්ටි‍්‍රයාව ආක‍්‍රමණය කළෙ…

රබර් සෝඩා වෙයි

ඉංගිරිසි ජාතික ජෝශප් පී‍්‍රස්ට්ලි රසායන විද්‍යා ඉතිහාසයෙහි අමරණීයත්වයට පත් වූයේ 1774 ඔක්සිජන් සොයා ගැනීම නිසා ය. ඒ කීර්තිමත් සොයා ගැනීම නිසා ඔහු සෝඩා වතුර සොයා ගත් බව අද ලෝකයට අමතකව ගොස් තිබේ. බුබුළු දමන මෘදු දියරයක් ලෙස අද ලොව පුරා බීමක් ලෙස භාවිත කෙරේ. එහෙත් ඔහු සොයා ගත් සෝඩා වතුර එදා ඔහු නම් කළේ ‘රබර්’ කියා ය. එදා ඔහු එය රබර් කියා නම් කළේ පැන්සල් ඉරි මැකීමට ඒවා යොදා ගත හැකි නිසා ය.

මීට අවුරුදු පන්සීයකට පමණ පෙර ඉතාලියේ ලියනාඩෝ ඩාවින්චි ලියූ සටහන්වල ඇති කරුණුවල සත්‍යතාව මිනිසාට අවබෝධ වුයේ බොහෝ කලකට පසුව ය. පොසිල ගැන, රුධිර සංසරණය ගැන, පොළොව විශ්වයේ හරි මැද නො වන බව, වස්තු ඉහළට බිමට පතිත වීම ගැන, මිනිස් සිරුර ගැන ආදී වශයෙන් ලියා තැබූ අදහස්වල සත්‍යතාව අද තහවුරු වී තිබේ.

පණ යන බිරිඳට ඉන්නැයි කී විද්‍යාඥයා : දැන මුතු

විද්‍යාඥයෝ බොහෝ විට ඔවුන්ගේ කටයුතුවලදී චිත්තඒකාග‍්‍රතාව වැඩියෙන් යොදවති. යමකට එසේ අවධානය වැඩියෙන් යොමු කරන විට අවට සිදුවන දේ ගැන තැකීමක් ඔවුන්ට නැත. එසේ පමණ ඉක්මවා ගිය අවස්ථාවකට මුහුණ දෙන්නට 1807 දී ජර්මන් ගණිතඥයකු වූ ජොආන් කාල් ෆ්‍රෙඞ්රිච් ගෝස්ට සිදු විය. ඔහුගේ බිරිඳ දැඩි ලෙස රෝගීව ඉහළ මාලයේ සිටිය දී ඔහු පහත මාලයට වී ගණිත ගැටලූවක් විසඳන්නට කල්පනා කරමින් සිටියේය. බිරිඳගේ තත්වය තවත් නරක අතට හැරී මරණාසන්න මොහොත එළඹිණ. එතෙක් වෙලා ඔහු බිරිඳ අසල රැුඳී සිටි වෛද්‍යවරයා ගෝස් අසලට විත් ඒ බව ගෝස්ට දැන්වීය. වෛද්‍යවරයාට එතැනින් ඉවතට යන්නැයි අතින් සන් කළ ඔහු හිස ඔසවන්නේවත් නැතිව මෙසේ කීවේය: ”ඈට කියන්න මොහොතක් ඉන්න කියලා මං මේක ඉවර කරන කං”